Polyamorie en erfrecht: 5 cruciale vragen die je moet stellen

1. Kan je getrouwd zijn en toch samenwonen met iemand anders?

Puur praktisch of feitelijk: ja. Je kan juridisch getrouwd zijn met iemand en je dagelijkse leven delen met een andere partner. Juridisch ligt het moeilijker. Volgens het Belgisch recht zijn echtgenoten verplicht tot samenwoning en moeten zij een levensgemeenschap vormen. 

In de praktijk kunnen de feiten er echter anders uitzien. In polyamoureuze relaties zijn meer dan twee mensen betrokken. Een koppel kan kiezen voor een bepaalde samenlevingsvorm en daarnaast nog relatie(s) onderhouden met mensen die geen deel uitmaken van het huwelijk of de samenwoning. Het kan ook zijn dat een koppel ooit koos voor een huwelijk of een wettelijke samenwoning, maar feitelijk, apart leeft zonder dat de emotionele band doorbroken wordt. 

2. Kan je partner erven als je al jaren apart woont?

“Getrouwd blijven terwijl je feitelijk gescheiden leeft, heeft wel degelijk gevolgen, al zijn die niet altijd gekend.” legt notaris Helena Verwimp uit.  In de eerste plaats blijft je huwelijkspartner een zeer belangrijke erfgenaam . Hij of zij erft het vruchtgebruik van je volledige nalatenschap . Je kinderen erven de blote eigendom . Dat betekent dat je partner na je overlijden in de gezinswoning kan blijven wonen en gebruik kan maken van je goederen, zoals een tweede verblijf, de auto… noem maar op. Bovendien kan je een huwelijkspartner niet volledig onterven. Wat je ook regelt ten voordele van anderen: je huwelijkspartner behoudt altijd minstens het vruchtgebruik van de gezinswoning en de inboedel. 

Op het principe dat een huwelijkspartner hoe dan ook een deel erft, bestaan er uitzonderingen ingeval van conflictsituaties. Zo bestaat er een regeling om een huwelijkspartner bij testament te onterven bij een feitelijke scheiding van meer dan zes maanden. Een strikte voorwaarde is dan wel dat dit gekoppeld is aan een vordering tot echtscheiding (echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting) of afzonderlijk verblijf. Daarnaast kunnen echtgenoten die in een echtscheidingsprocedure (echtscheiding door onderlinge toestemming) zitten een zogenaamde ontervende clausule opnemen. Dat is belangrijk wanneer je overlijdt vóór de echtscheiding definitief is uitgesproken. Wordt er geen initiatief genomen om elkaar te onterven en laat men alles op zijn beloop, dan blijft de huwelijkspartner erfgenaam, ook wanneer jullie al jaren apart wonen.

Een wettelijk samenwonende partner erft het vruchtgebruik van de gezinswoning en de huisraad, maar daar stopt het ook. De andere goederen gaan in volle eigendom naar de andere erfgenamen. “Maar de vraag is natuurlijk: is er nog sprake van een gezinswoning als de langstlevende partner al jaren ergens anders woonde en er dus sprake was van een gescheiden leven?” Vervolgt de notaris. “Dat is een cruciale vraag. Het ontbreken van een gezinswoning op het moment van overlijden, kan ervoor zorgen dat de langstlevende partner geen aanspraak kan maken op zijn wettelijk erfrecht, namelijk het vruchtgebruik op de woning en de aanwezige huisraad.”

3. Kan je met meerdere partners trouwen of wettelijk samenwonen?

Nee. In België geldt een verbod op bigamie. Je kan dus niet met meerdere partners tegelijk gehuwd zijn. Hetzelfde principe geldt voor wettelijke samenwoning: ook dat kan slechts tussen twee personen. “Bij een wettelijke samenwoning hoeft er geen amoureuze relatie te bestaan, maar je kan niet wettelijk samenwonen of trouwen met iemand als je al gehuwd of wettelijk samenwonend bent met een andere persoon.” Verduidelijkt Verwimp.  

4. Erft een kind binnen of buiten het huwelijk hetzelfde?

Een kind erft op basis van de juridische afstammingsband met zijn of haar ouder, ongeacht de relatievorm waarvoor die ouder kiest. Het korte antwoord is dus: ja, een buitenechtelijk kind erft van zijn ouder. “Er is wel een belangrijke nuance. De samenlevingsvorm van de ouder heeft wél impact op de concrete situatie van het kind. Wanneer een ouder gehuwd of wettelijk samenwonend is, erft de partner minstens het vruchtgebruik van de gezinswoning. Het kind erft dan de blote eigendom. Dat betekent dat het kind juridisch eigenaar is, maar de woning niet kan gebruiken of verkopen zonder instemming van de partner die het vruchtgebruik heeft en dus in de woning kan blijven wonen na het overlijden. Is die partner ook de juridische ouder van het kind, dan levert dat in de praktijk meestal weinig problemen op. Maar wanneer de partner geen band heeft met het kind, kan dit wél tot spanningen leiden.” 

5. Wat als je één van je partners financieel wil beschermen?

Stel: je bent gehuwd, maar hebt al jarenlang een relatie met iemand anders die in zekere zin deel uitmaakt van je gezin. Aangezien je maar met één persoon gehuwd of wettelijk samenwonend kan zijn, is het logisch dat je ook wil nadenken over de financiële bescherming van die andere partner.

Je kan ervoor kiezen om een deel van je vermogen te schenken of via testament na te laten aan iemand anders. “Maar als je kinderen of een huwelijkspartner hebt, zijn daar grenzen aan.” nuanceert de notaris. “ Zowel kinderen als de huwelijkspartner hebben recht op een wettelijk beschermd erfdeel, de zogenaamde reserve . Kinderen samen hebben recht op minstens de helft van je vermogen. Laat je meer dan de helft van je vermogen na aan een andere partner, dan kunnen je kinderen hun voorbehouden erfdeel opeisen via de rechtbank.” 

De belangrijkste conclusie? “Emotioneel kan iedereen relaties aangaan met wie hij of zij ook wil. De keuze om voor een wettelijke samenwoning of huwelijk te gaan of het treffen van financiële regelingen is vaak méér dan een louter praktische beslissing: het is ook een vorm van erkenning voor een partner. Logisch dus dat mensen met een polyamoureuze relatie hierover nadenken en vragen hebben. Ons wettelijk erfrecht houdt echter geen rekening met een gezin waarin iemand meerdere liefdespartners heeft. Dat is een realiteit waarmee men best bewust mee omgaat.”