7 Ik heb geen dichte familie meer, maar wel verschillende mensen die voor mij hebben gezorgd.

Kan ik deze mensen als begunstigden opnemen in een testament?

Bij het opstellen van een testament heeft een erflater geen 100%-keuzevrijheid. Een eerste regel is dat er rekening moet gehouden worden met de reservataire erfgenamen zoals de kinderen of de echtgeno(o)t(e). Dit zijn erfgenamen die hoe dan ook recht hebben op een deel van je nalatenschap. Ze mogen via een testament niet volledig uitgesloten worden.

Indien er geen echtgeno(o)t(e), geen kinderen of geen ouders zijn, kan deze regel uiteraard niet spelen. Het lijkt dan vanzelfsprekend om iets na te laten aan de mensen die het meest voor ons hebben betekend: een dichte vriend, een verzorger, het ziekenhuis… Nochtans is enige waakzaamheid geboden.

De wetgever is immers op zijn hoede voor “erfenisbejegening” of “captatie”. Erfenisbejegening vindt plaats wanneer een persoon misbruik maakt van de zwakke gezondheid of leeftijd van een kwetsbare persoon en zijn “zorgpositie” gebruikt om zichzelf te bevoordelen. Dit is een vorm van bedrog en kan leiden tot de nietigheid van een testament. Veiligheidshalve heeft de wetgever dan ook bepaald dat sommige mensen niet opgenomen mogen worden in een testament.

Zo kunnen artsen en apothekers die een persoon hebben behandeld tijdens zijn ziekte, niet aangeduid worden als begunstigden in een testament. Hetzelfde geldt voor een rustoord waar een bejaarde in verbleef. Deze mensen hebben immers een te grote invloed op het leven van de betrokken persoon. Er hoeft hier zelfs geen sprake te zijn van bedrog; deze mensen mogen hoe dan ook niet de begunstigde zijn van het testament van de behandelde persoon. Het spreekt wel voor zich dat de verstrekte diensten vergoed mogen worden. 

Het is niet eenvoudig te bepalen welke personen je wel of niet mag opnemen in je testament. Uiteraard mag je als patiënt de persoon bedanken die voor jou zorgt, maar dit moet met bescheiden geschenken gebeuren. Een periodieke gift, schenking of opname in een testament kan dus niet. Ook bij verzorgende niet-professionele zorgverleners of vrijwilligers kan er enige onduidelijkheid ontstaan. Zij staan niet in een machtspositie. Ze kunnen hun werk perfect weigeren en ze oefenen in principe slechts een aanvullende zorg uit op de patiënt. Daarom gaat de rechtspraak ervan uit dat deze mensen wel opgenomen mogen worden in een testament. Hoe dan ook is voorzichtigheid geboden. Op het einde van zijn leven is het mogelijk dat een aftakelende persoon sterk emotioneel gebonden is aan een vrijwillige zorgverstrekker. Ook hier mag er geen sprake zijn van enige beïnvloeding bij het opstellen van een testament. De zorgverstrekkende vrijwilliger zal indien nodig moeten bewijzen dat hij geen invloed heeft uitgeoefend op de patiënt. Zo niet kan het testament toch nietig worden verklaard!

En volledigheidshalve: een goed doel opnemen in je testament kan uiteraard wél en… is fiscaal heel voordelig tegenover het opnemen van een andere derde in je testament. Want dat is net het nadeel van testamenten: niet-familieleden die erven via een testament worden zeer zwaar belast. Voor goede doelen bestaat er een afzonderlijk voordelig tarief.